Sözleşme tercümesi

Sözleşme tercümesi, iki veya daha fazla taraf arasında hak ve yükümlülük doğuran yazılı anlaşmaların, hukuki sonuçları korunarak kaynak dilden hedef dile aktarılması işlemidir. Uluslararası ticaret yapan şirketler, yabancı ortaklı girişimler, yurt dışında çalışanlar ve yabancı ülke makamlarına belge sunacak kişiler bu çeviriye ihtiyaç duyar. Metindeki tek bir bağlacın veya kip ekinin yanlış aktarılması, uyuşmazlık hâlinde hak kaybına yol açabilir.

Sözleşme tercümesi hangi belge türlerini ve bölümleri kapsar?

İş dünyasında ve özel hukuk ilişkilerinde çok sayıda anlaşma türü düzenlenir. Kapsamlı hukuk metinlerinin çeviri süreçleri içinde en sık karşılaşılan anlaşma grupları şunlardır:

• Ticari anlaşmalar: Distribütörlük, bayilik, tedarik, alım-satım, acentelik ve ortak girişim (joint venture) sözleşmeleri.
• Kurumsal ve finansal metinler: Hissedarlar sözleşmesi, hisse devir anlaşmaları, kredi ve teminat protokolleri.
• İş ve hizmet belgeleri: Yabancı personel iş sözleşmeleri, danışmanlık, taşeronluk ve gizlilik (NDA) anlaşmaları.
• Kullanım ve devir metinleri: Gayrimenkul kira kontratları, yazılım ve marka kullanımını düzenleyen fikrî mülkiyet ve kullanım hakkı sözleşmeleri.

Standart bir anlaşma; tarafların unvanları, tanımlar bölümü, sözleşmenin konusu, mali hükümler, gizlilik, mücbir sebep, fesih şartları, uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme maddelerinden oluşur. Teknik şartnameler, fiyat tabloları ve imza sirküleri gibi ekler de anlaşmanın ayrılmaz parçasıdır ve ana metinle birlikte çevrilir.

Sözleşme tercümesinde terim bütünlüğü ve biçim kuralları nasıl sağlanır?

Sözleşmelerde başlangıçta yer alan "Tanımlar" (Definitions) bölümü, metnin geri kalanında büyük harfle yazılan kavramların ne anlama geldiğini sınırlar. Çevirmen, tanımlanan her kavram için hedef dilde tek bir karşılık belirler ve son sayfaya kadar aynı sözcüğü kullanır. Eş anlamlı kelimelerle çeşitlilik yaratmak, sözleşme dilinde anlam kaymasına neden olur.

Sözleşme tercümesinde yükümlülük kipleri ve sorumluluk sınırları

Yabancı dildeki sözleşmelerde zorunluluk, yetki ve tavsiye bildiren fiil çekimleri birbirinden kesin çizgilerle ayrılır. Örneğin İngilizce metinlerdeki "shall" ifadesi doğrudan hukuki borç doğururken, "may" ifadesi takdir yetkisi tanır. "Tazmin etme" (indemnification), "sorumluluğun sınırlandırılması" (limitation of liability) ve "feragat" (waiver) maddeleri, hedef dilin borçlar hukuku kavramlarına uygun biçimde kurulmalıdır.

Sözleşme tercümesinde madde numaraları ve çift sütunlu düzen

Anlaşma metinlerinde maddeler sıkça birbirine atıfta bulunur. "Madde 8.2(b) uyarınca" gibi bir ifadede numaranın kayması, yanlış bir hükmün işaret edilmesine yol açar. Bu nedenle paragraf yapısı, bent harfleri ve ek numaraları kaynak belgeyle birebir aynı düzende tutulur. Taraflar anlaşmayı aynı belgede iki dilde imzalayacaksa sayfa iki sütuna bölünür; iki dilli metinlerde geçerli dilin seçimi maddesi önemlidir, ancak 805 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde Türkçe metin esas alınır.

Sözleşme tercümesi kimlere ve hangi resmi işlemlerde gerekir?

Şirketler, yabancı bir firmayla sözleşme imzalamadan önce metni kendi yönetim kurullarına ve hukuk müşavirlerine sunmak için bilgi amaçlı çeviri yaptırır. Ancak yurt dışında düzenlenmiş sözleşme ticaret siciline sunulacaksa noter onaylı Türkçe tercüme istenir; mahkemeye sunulan yabancı dildeki belgenin tercümesi de eklenir. Kamu kurumu, banka veya ihale makamının aradığı onay türünü başvurudan önce o kurumdan öğrenmelisiniz.

Sözleşme tercümesinde yeminli çeviri, noter onayı ve apostil sırası nasıldır?

Resmî geçerlilik gerektiren işlemlerde adımlar belgenin düzenlendiği ve kullanılacağı ülkeye göre ilerler. Tercümeyi, bir noterlikte yemin zabtı bulunan yeminli tercüman yapar ve çıktıyı imzalar. Ardından noter, çevirme işlemini gerçekleştirir; noterin yaptığı işlem, yeminli tercümanın kimliğini ve adresini gösteren bir şerh düşerek belgeyi tarihleyip imzalamak ve mühürlemektir. Tercüme büroları noter onayı veya apostil şerhi verme yetkisine sahip değildir; bu onayları yalnızca ilgili resmî makamlar verir.

Türkiye’de imzalanmış bir sözleşmenin noter onaylı tercümesi Türkiye içindeki bir kurumda kullanılacaksa ayrıca apostil alınmaz. Belge yurt dışında, Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf bir ülkede kullanılacaksa noter onaylı tercümeye apostil şerhini valilik veya kaymakamlık verir. Noterlik işlemlerine ilişkin apostil, herhangi bir il veya ilçenin valilik ya da kaymakamlığından alınabilir. Hedef ülkenin Lahey Sözleşmesi’ne taraf olup olmadığını Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı (HCCH) güncel listesinden kontrol edebilirsiniz.

Sözleşme Lahey Sözleşmesi’ne taraf olmayan bir ülkede kullanılacaksa; yeminli tercüme, noter onayı ve valilik veya kaymakamlık onayının ardından Ankara’da randevuyla çalışan Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Tasdik Birimi tasdiki ve son olarak hedef ülke temsilciliğinin onayı alınır. Yurt dışında imzalanmış yabancı dildeki bir sözleşme Türkiye’deki bir kurumda kullanılacaksa, özel belge olduğundan imzalar önce o ülkede noterce onaylanır ve apostil bu onaya konur (Lahey dışında uygun tasdik yolu izlenir); belge Türkiye’ye geldikten sonra Türkçeye yeminli tercümesi yapılır ve noterde onaylatılır.