Akademik tercüme

Akademik tercüme, bilimsel araştırmaların, yükseköğretim yayınlarının ve öğrenim belgelerinin kaynak dilden hedef dile alan terminolojisi korunarak aktarılmasıdır. Bu hizmet yalnızca yazılmış ve tamamlanmış metinlerin diller arası aktarımını kapsar; tez, makale veya ödev yazımı bu kapsamda yer almaz. Uluslararası hakemli dergilere makale gönderen araştırmacılar, yurt dışındaki üniversitelere başvuran öğrenciler ve denklik işlemi yürüten akademisyenler yeminli tercüme hizmetlerimiz aracılığıyla metinlerini hedef dile çevirtir.

Akademik tercümeye kimler ihtiyaç duyar?

Üniversite bünyesinde çalışan öğretim üyeleri, doktora araştırmacıları ve yüksek lisans öğrencileri bilimsel çalışmalarını uluslararası düzeyde paylaşmak için çeviri desteğine başvurur. Yabancı dilde yayın yapan indeksli dergiler, gönderilen makalelerin hem dil bilgisi hem de akademik üslup açısından hedef dilin kurallarına uymasını bekler. Araştırma görevlileri ve bağımsız bilim insanları da uluslararası sempozyum, kongre ve konferanslarda sunacakları bildirileri hedef dile aktartır.

Yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumunda lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi almak isteyen adaylar ise başvuru dosyalarındaki resmî belgeleri çevirtmek zorundadır. Benzer biçimde, yabancı bir üniversiteden aldığı diplomayı Türkiye’de tanıtmak isteyen mezunlar veya uluslararası burs ve değişim programlarına katılan araştırmacılar da belge çevirisine ihtiyaç duyar. Disiplinlerarası projelerde yer alan çalışma grupları, ortak araştırma raporlarını ve proje çıktılarının özetlerini paydaş kurumlara sunmak üzere tercüme ettirir.

Hangi metin ve belgeler akademik tercüme kapsamına girer?

Bu alandaki çalışmalar bilimsel yayın metinleri ve resmî öğrenim belgeleri olarak iki ana grupta toplanır. Bilimsel metinlerde kaynak metne bağlılık, kavramsal tutarlılık ve alan terimlerinin doğru karşılıklarla kullanılması esastır. Öğrenim belgelerinde ise belgenin aslındaki bilgilerin eksiksiz aktarılması ve resmî makamların aradığı biçimsel şartların sağlanması gerekir.

Bilimsel yayınlar ve araştırma metinleri

Tamamlanmış yüksek lisans ve doktora tezleri, tez özetleri, hakemli dergi makaleleri, literatür taramaları, konferans bildirileri, akademik posterler ve bilimsel kitap bölümleri bu gruba girer. Araştırma projelerinin başvuru dosyaları, etik kurul raporları, veri toplama ölçekleri ve anket formları da akademik terminoloji kurallarına göre tercüme edilir. Tercüman, yalnızca yazarın kaleme aldığı mevcut metni hedef dile aktarır; metne yeni veri eklemez veya içerik üretmez.

Öğrenim ve başvuru belgeleri

Diploma, geçici mezuniyet belgesi, not dökümü (transkript), ders içerikleri, öğrenci belgesi ve diploma eki gibi yükseköğretim kayıtları resmî nitelik taşır. Yurt dışı kabul başvurularında istenen niyet mektubu, özgeçmiş, referans mektubu ve araştırma önerisi gibi dosyalar da akademik başvuru paketinin parçasıdır. Teslim edeceğiniz kurumun hangi belgeleri hangi onay türüyle istediğini başvurudan önce ilgili üniversitenin veya temsilciliğin güncel kılavuzundan kontrol etmeniz gerekir.

Akademik tercüme süreci nasıl işler?

Çeviri süreci, kaynak metnin veya belgenin incelenmesiyle başlar. Metnin bilim dalı, kelime hacmi, hedef dili ve teslim edileceği kurumun onay beklentisi belirlenir. Dosyanızın kapsamına göre maliyet ve iş planının nasıl oluşturulduğunu öğrenmek için tercüme teklifi hazırlama ölçütleri sayfasındaki bilgileri inceleyebilirsiniz.

İnceleme tamamlandıktan sonra metin, ilgili bilim dalının kavramlarına hâkim tercümana yönlendirilir. Bilimsel makale ve tez özetlerinde yazarın kullandığı terim listesi veya hedef derginin yazım kılavuzu varsa tercüme sırasında bu referanslar dikkate alınır. Çeviri tamamlandığında metin; terim birliği, kaynak metinle örtüşme, dipnotlar, kaynakça gösterimleri ve tablo başlıkları açısından kontrol edilir.

Kurumsal araştırma projelerinde veya çok belgeli üniversite başvurularında dosyaların teslim alınmasından son okumaya kadar izlenen aşamalar sipariş ve işleyiş adımları doğrultusunda yürütülür. Bilimsel yayın çevirileri genellikle dijital metin dosyası olarak teslim edilirken, resmî makamlara sunulacak öğrenim belgeleri yeminli tercüman imzasıyla basılı olarak hazırlanır.

Resmî akademik belgelerde yeminli tercüme, noter ve apostil işlemleri

Akademik dergilere gönderilen makale ve bildiri özetleri için noter onayı aranmaz; ancak diploma ve transkript gibi resmî öğrenim belgelerinde kurumlar çoğunlukla yeminli tercüme ve noter onayı talep eder. Yeminli tercüman, bir noterlikte yemin ederek o notere kaydolmuş kişidir; çeviriyi yapar ve imzalar. Noter ise belgede yeminli tercümanın kimliğini ve adresini gösteren bir şerh düşerek çevirme işlemini tamamlar. Tercüme bürosu noter onayı veya apostil vermez.

Türkiye’de kullanılacak noter onaylı tercümeye ayrıca apostil gerekmez; apostil şerhi belgenin yurt dışında kullanılması içindir. Türkiye’de düzenlenen idari belgeler (diploma, nüfus kaydı gibi) ve her türlü noterlik işlemi (noter onaylı tercüme dahil) için apostil makamı valilik veya kaymakamlıktır. Adli bir belgenin aslı (örneğin adli sicil kaydı veya mahkeme kararı) için apostil makamı adalet komisyonu başkanlığıdır; ancak adli belgenin noter onaylı tercümesi için apostil yine valilik veya kaymakamlıktan alınır.

Hedef ülke Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf değilse, Türkiye’de düzenlenen belgede istenirse yeminli tercüme ve noter onayından sonra valilik veya kaymakamlık onayı, Ankara’da randevuyla çalışan Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Tasdik Birimi onayı ve hedef ülke temsilciliğinin tasdiki uygulanır. Yabancı bir ülkeden alınan diploma Türkiye’de kullanılacaksa YÖK genel listesinde apostil aramaz, Türkçe tercümenin Türk noterince veya Türk dış temsilciliğince onaylanmasını ister; bazı ülkelere özel kurallarda ve MEB denkliğinde apostil veya tasdik istenebilir.